Monitor Resource VPS ด้วย htop และ glances

มิถุนายน 2026 · อ่าน 6 นาที

ก่อนจะ scale up VPS หรือ debug performance ต้องรู้ก่อนว่า resource ตัวไหนเป็นคอขวด htop ให้ภาพ process แบบ interactive ส่วน glances ให้ภาพรวมทั้ง CPU/RAM/disk/network ในหน้าจอเดียว บทความนี้สอนใช้ทั้งสองเครื่องมือและตีความสิ่งที่เห็น

htop: interactive process viewer

sudo apt install htop -y
htop

Shortcut ที่ใช้บ่อยใน htop:

• F6 — เรียงตาม CPU/MEM/PID/TIME
• F5 — tree view (ดู parent-child process)
• F4 — filter ตาม process name
• F9 — kill process ที่เลือก
• Space — tag process หลายตัวพร้อมกัน
• u — กรองตาม user

อ่านค่าบน htop

• Load Average (มุมบนขวา) — ค่าเฉลี่ย 1/5/15 นาที ถ้าสูงกว่าจำนวน CPU core = overload
• MEM bar — สีเขียว = used, สีน้ำเงิน = buffers, สีเหลือง = cache (cache ปกติมากได้ ไม่ใช่ปัญหา)
• Swp bar — ถ้าใช้ swap มาก (สีแดง) = RAM ไม่พอจริงๆ

glances: all-in-one monitor

sudo apt install glances -y
# รันแบบ terminal
glances

# รันแบบ web UI (เข้าผ่าน browser port 61208)
glances -w

glances แสดงข้อมูลครบในหน้าจอเดียว:

• CPU per-core usage + top processes
• Memory + swap
• Disk I/O read/write per second
• Network in/out per interface
• Open files, connections, sensors

คำสั่ง built-in ที่ต้องรู้

# CPU usage ทุก process
top -bn1 | head -20

# RAM ละเอียด
free -h

# Disk I/O real-time
iostat -xz 1

# Network traffic real-time
sar -n DEV 1

# ดู process ที่กิน disk I/O มากที่สุด
sudo iotop -o

ตรวจสอบว่า Monitoring ทำงานถูกต้อง

# ตรวจ load average (ควรต่ำกว่าจำนวน core)
uptime
nproc  # จำนวน CPU core

# ตรวจ memory ว่ายังพอ
free -h | awk '/^Mem:/ {print "Available:", $7}'

# ตรวจ disk I/O
iostat -d 1 3 | tail -10

# ตรวจ network bandwidth
ifstat -i eth0 1 5 2>/dev/null || ip -s link show eth0

แก้ปัญหาที่พบบ่อย

htop แสดง CPU 100% ตลอดเวลา

กด F6 เรียงตาม CPU จะเห็น process ที่กิน CPU มากที่สุด ถ้าเป็น PHP/Python worker อาจเป็น infinite loop หรือ query ช้า:

# ดู process ที่กิน CPU มากที่สุด 5 อันดับ
ps aux --sort=-%cpu | head -6

# ดู stack trace ของ process ที่สงสัย (ต้องติดตั้ง strace)
sudo strace -p PID -c -f 2>&1 | head -20

RAM เต็มแต่ไม่รู้ว่า process ไหนกิน

ค่า "used" ใน free -h รวม cache ซึ่งปกติ kernel ปล่อยให้คืนเองเมื่อต้องการ RAM จริง ดูค่า "available" แทน:

# ดู process ที่กิน RAM มากที่สุด (RSS = physical RAM จริง)
ps aux --sort=-%mem | awk 'NR<=6 {print $2, $4, $11}'

# ดู memory breakdown ของ process (เช่น PID 1234)
cat /proc/1234/status | grep -E "VmRSS|VmSwap|Name"

glances แสดง "CRITICAL" สีแดงตลอด

glances ตั้ง threshold ไว้ใน /etc/glances/glances.conf ค่า default อาจ sensitive เกิน ปรับ threshold ให้เหมาะกับ server:

sudo nano /etc/glances/glances.conf

# เพิ่มหรือแก้ส่วน [cpu]
[cpu]
careful=70
warning=80
critical=90

ไม่มี iotop command

ต้องติดตั้งเพิ่ม และต้องใช้ sudo เพราะ iotop อ่าน kernel counters:

sudo apt install iotop -y
# รันแบบ non-interactive (batch mode)
sudo iotop -b -n 3 -o

คำถามที่พบบ่อย

htop กับ top ต่างกันอย่างไร?

top เป็น built-in tool มีทุก Linux แต่ UI ไม่ friendly htop ต้องติดตั้งเพิ่มแต่ scroll/filter/kill process ได้สะดวกกว่ามาก มี color coding ชัดเจน และดู per-core CPU usage แยกได้ สำหรับการใช้งานประจำวัน htop ดีกว่ามาก

Load Average สูงแต่ CPU ใช้งานไม่มาก เกิดจากอะไร?

Load Average นับ process ที่อยู่ใน run queue ทั้งหมด รวมถึงตัวที่รอ I/O (disk/network) ถ้า %iowait สูงใน iostat แสดงว่า disk เป็น bottleneck ไม่ใช่ CPU ต้องดู disk I/O และพิจารณา upgrade storage หรือใช้ caching

glances web UI เปิดได้ไหมถ้าไม่มี public IP?

ได้ ใช้ SSH tunnel: ssh -L 61208:localhost:61208 user@VPS_IP แล้วเปิด browser ที่ http://localhost:61208 ปลอดภัยกว่าการเปิด port 61208 สาธารณะ